Trên mảnh đất biên cương Xứ Lạng anh hùng, mỗi địa danh, di tích đều gắn liền với những sự kiện, quá trình đấu tranh cách mạng và những chiến công hiển hách của quân và dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đó thực sự trở thành những “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay, với lòng thành kính biết ơn và sự tri ân sâu sắc đối với thế hệ cha anh đi trước, góp phần tô điểm, làm sáng thêm truyền thống yêu nước của mỗi người con đất Việt.

Thực hiện kế hoạch số 87/KH-ĐTNK ngày 2/3 /2021 của Đoàn khối CCQ Tỉnh; Thực hiện kế hoạch số 10/KH- ĐTN ngày 3/3/2021 của BCH Đoàn Trung tâm GDTX 1 Tỉnh v/v tổ chức các hoạt động chào mừng kỉ niệm 90 năm thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; Thực hiện chỉ đạo của BTV Đoàn khối CCQ Tỉnh; Sự chỉ đạo và nhất trí của Chi bộ TTGDTX 1 Tỉnh.

Ngày 13/3/2021, Đoàn TNCSHCM Trung tâm GDTX 1 Tỉnh đã phối hợp với trường Cao đẳng nghề Lạng Sơn tổ chức “Thăm địa chỉ đỏ và tuyên truyền chủ quyền biên giới cho đoàn viên thanh niên (ĐVTN) năm 2021”. Địa điểm đoàn chọn trong hành trình “địa chỉ đỏ”  là Di tích Pháo đài Đồng Đăng.

Thành kính dâng hương và chụp ảnh lưu niệm tại Di tích Pháo đài Đồng Đăng

Cách đây 42 năm về trước, Sáng 17.2.1979, phía Trung Quốc huy động 60 vạn quân, hàng trăm xe tăng, xe bọc thép, hàng ngàn khẩu pháo, ồ ạt tiến công trên toàn tuyến biên giới phía bắc nước ta. Sau khi pháo kích hàng tiếng đồng hồ qua biên giới, xe tăng và bộ binh Trung Quốc liên tục tấn công vào 47/63 đồn Công an Nhân dân Vũ trang (CANDVT) Việt Nam.

Ngay khi vừa qua biên giới, quân Trung Quốc đã bị lực lượng CANDVT và lực lượng vũ trang nhân dân địa phương đánh chặn quyết liệt, chúng buộc phải co cụm lại để đối phó. Cuộc chiến đấu của CANDVT và các lực lượng vũ trang nhân dân địa phương đã có tác dụng kìm chân địch, tạo thời cơ để các lực lượng ở tuyến sau triển khai chiến đấu.

Trong cuộc chiến tranh này, Lạng Sơn là một trong những mặt trận ác liệt nhất của cuộc chiến biên giới phía Bắc. "Sáng ăn cơm Đồng Đăng, chiều ăn cơm Hà Nội", quân Trung Quốc đã ngông nghênh tuyên bố như vậy khi tiến quân vào thị trấn cửa ngõ của Lạng Sơn.

Pháo đài Đồng Đăng chiếm giữ vị trí trọng yếu nhất của cả thị trấn. Đây là cứ điểm vô cùng kiên cố nhờ hệ thống hầm xây chìm xuống lòng núi, trên đỉnh là những lô cốt kiên cố với lỗ châu mai chĩa về 4 hướng. Khi có biến, pháo đài có thể thành nơi trú ẩn của hàng trăm người.

 42 năm Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (17/2/1979 - 17/2/2021)

Khoảng 5 giờ sáng ngày 17 tháng 2 năm 1979, Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc bắt đầu nổ súng tấn công vào lãnh thổ Việt Nam. Với sự hỗ trợ của hơn 6.000 quả đạn pháo, pháo binh Trung Quốc đã bắn dồn dập vào pháo đài Đồng Đăng và nhiều điểm trọng yếu khác do Việt Nam nắm giữ. Trong ngày 17/2/1979, thị trấn Đồng Đăng nhanh chóng thất thủ trước hàng đàn xe tăng và bộ binh Trung Quốc. Pháo đài Đồng Đăng nằm trên ngọn đồi nhỏ phía nam thị trấn chỉ có 1 đại đội của ta trấn giữ.

Chiếm giữ vị trí trọng yếu nhất của cả thị trấn, chốt giữ pháo đài 

Đồng Đăng lúc đó là đại đội 42 thuộc trung đoàn 4, sư đoàn 3 (Đoàn Sao Vàng) và một đơn vị Công an vũ trang (nay là bộ đội biên phòng). 

Quân Trung Quốc vây hãm pháo đài Đồng Đăng khi bên trong còn hàng trăm dân thường đang trú ẩn. Chúng .mở hàng chục đợt tiến công lên pháo đài nhưng đều bị đẩy lùi. Bộ đội ta trong các lô cốt dùng AK và B41 bắn ra, xác quân địch ngổn ngang trên đường dẫn lên pháo đài.

Sau nhiều giờ tấn công, các chốt cố thủ của Đại đội 42 từ con đường quanh đồi dẫn đến pháo đài lần lượt bị mất. Một số người Hoa theo giúp quân Trung Quốc đã cắt hết dây thông tin liên lạc, dẫn quân địch theo các đường hẻm lên chốt, những vị trí đóng quân của bộ đội Việt Nam, chiếm được một phần pháo đài.

Lương thực và đạn dược trong pháo đài bắt đầu cạn dần. Nguy cấp nhất là không có quân chi viện. Trung Quốc chiếm được phần nóc pháo đài, bộ đội Việt Nam phải rút xuống các tầng hầm cố thủ. Khi quân địch cho người đến cửa hầm gọi hàng, đáp lại chỉ là những loạt AK từ bên trong bắn ra.

Những ngày tiếp theo, số lượng người thương vong ngày càng tăng. “Pháo đài tối om và ngột ngạt bởi mùi tử khí, máu me, tiếng trẻ con khóc không thành tiếng vì khát nước, khát sữa...”

Mất 5 ngày đêm vẫn chưa chiếm được pháo đài khiến quân địch điên cuồng. Ngày 22/2/1979, chúng đặt bộc phá giật sập cửa hầm, dùng lựu đạn cay thả xuống các lỗ thông hơi, sau đó đổ xăng xuống hầm rồi phóng hỏa. Hàng trăm dân thường đã hy sinh vì hành động dã man này. Những người còn sống phải rút hết vào trong pháo đài. Quân Trung Quốc chặn hết đường ra, bắc loa gọi đầu hàng. Không ai ra, nó ném lựu đạn cay xuống hầm! Gió thổi hơi cay vào ho sặc sụa. Cay lắm, nước mắt nước mũi chảy giàn giụa nhưng anh em quyết tâm không đầu hàng, sẵn sàng hi sinh đến người cuối cùng!"

Cửa hầm pháo đài Đồng Đăng bị quân Trung Quốc đánh sập

Dù bị tổn thất, các đơn vị hỗn hợp của Sư đoàn 3, Trung đoàn 12 Thanh Xuyên, Tiểu đoàn 11 bộ đội địa phương, Tiểu đoàn 1 cảnh sát cơ động, Đại đội 5 công an vũ trang, Đồn biên phòng Hữu Nghị Quan… cùng dân quân tự vệ đã bám trụ trận địa, tổ chức tiến công giành giật lại các vị trí bị chiếm đóng, gây cho đối phương những thiệt hại hết sức nặng nề.

Trước tình hình cấp bách đó, ngày 4-3-1979, Ban chấp hành Trung ương Đảng ra lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước nhất tề đứng lên bảo vệ tổ quốc.

Sáng 5-3, chương trình phát thanh 90 phút thường ngày của Đài tiếng nói Việt Nam phát bản tin đặc biệt kêu gọi:

"Hỡi đồng bào và chiến sĩ yêu quý! Quân thù đang giày xéo non sông, đất nước ta. Độc lập, tự do, chủ nghĩa xã hội của nhân dân ta đang bị xâm phạm. Hòa bình và ổn định ở Đông Nam châu Á đang bị đe dọa. Dân tộc Việt Nam ta phải ra sức chiến đấu để tự vệ...

Toàn thể đồng bào các dân tộc anh em trong cả nước, các tôn giáo, các đảng phái, già, trẻ, gái, trai hãy phát huy truyền thống Diên Hồng, triệu người như một, nhất tề đứng lên bảo vệ tổ quốc".

Cùng ngày, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng ký sắc lệnh 29 - LCT ra lệnh tổng động viên trong cả nước.

Hội đồng Chính phủ ban hành nghị định về việc thực hiện quân sự hóa toàn dân, vũ trang toàn dân. Trong đó, yêu cầu nam từ 18-45 tuổi, nữ từ 18-35 tuổi có đủ điều kiện, đều gia nhập hàng ngũ du kích và tự vệ.

Ngoài ra, ai tự nguyện đều được đưa vào tổ chức vũ trang quần chúng. Khi xảy ra chiến sự ở địa phương, trừ những người được phép sơ tán đi nơi khác, còn tất cả mọi người phải ở lại làm nhiệm vụ chiến đấu và phục vụ chiến đấu.

Ngay lập tức, Trung Quốc tuyên bố hoàn thành rút quân vào ngày 16 tháng 3 năm 1979. Cuộc chiến kết thúc. 19.000 quân Trung Quốc ở Lạng Sơn đã bị loại khỏi vòng chiến đấu. Lực lượng vũ trang Việt Nam và người dân đã tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 3 trung đoàn và 4 tiểu đoàn địch, phá hủy 76 xe tăng, thiết giáp, 52 xe quân sự.

Để lập nên chiến công này, sư đoàn 3 hy sinh và bị thương gần 1.500 người; Sư đoàn 337 hy sinh 650 người; Sư đoàn 338 hy sinh 260 người... 20 cá nhân và 14 đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Quân đoàn 14 được mang danh hiệu “Binh đoàn Chi Lăng”, Sư đoàn 337 được tặng danh hiệu “Đoàn Khánh Khê”.

Mãi đến sau năm 2000, người dân Đồng Đăng mới có điều kiện khai quật pháo đài. Hơn 30 bộ hài cốt được tìm thấy ở tầng hầm đầu tiên. Tầng hầm thứ 3, ước tính hàng trăm xác người nằm lại. “Bản hùng ca thầm lặng trong chiến tranh biên giới năm 1979” vẫn ở đó và minh chứng cho cuộc chiến tranh chính nghĩa bảo vệ vững chắc chủ quyền dân tộc và lợi ích quốc gia. Vẫn còn đâu đó những câu nói “Pháo đài tối om và ngột ngạt bởi mùi tử khí, máu me, tiếng trẻ con khóc không thành tiếng vì khát nước, khát sữa”; “Vết thương tháng 2 vẫn rỉ máu”…

Hoạt động “Thăm địa chỉ đỏ” và tuyên truyền chủ quyền biên giới cho đoàn viên thanh niên ( ĐVTN) năm 2021” có sự tham gia của đ/c Nguyễn Văn Huy – cán bộ Đoàn khối CCQ Tỉnh; Đ/c Lô Văn Toản – Bí thư trường cao đẳng nghề Lạng Sơn; Đ/c Nguyễn Thị Thanh Nhàn – Bí thư Trung tâm GDTX 1 Tỉnh và ĐVTN với tinh thần trách nhiệm cao. Đặc biệt trong hành trình này, đoàn nhận được sự ủng hộ và giúp đỡ nhiệt tình của Ủy ban nhân dân thị trấn Đồng đăng với sự góp mặt của chú Phạm Văn Hùng nguyên là cán bộ chiến sĩ đã tham gia chiến sự năm 1979 tại Đồng Đăng, nay là trưởng ban công tác mặt trận, chi hội trưởng cựu chiến binh khu dây thép thị trấn Đồng Đăng.

Đ/c Nguyễn Văn Huy – cán bộ Đoàn khối CCQ Tỉnh; Đ/c Lô Văn Toản – Bí thư trường cao đẳng nghề Lạng Sơn; Đ/c Nguyễn Thị Thanh Nhàn – Bí thư Trung tâm GDTX 1 Tỉnh

Chú Phạm Văn Hùng nguyên là cán bộ chiến sĩ đã tham gia chiến sự năm 1979 tại Đồng Đăng và nay là trưởng ban công tác mặt trận, chi hội trưởng cựu chiến binh khu dây thép thị trấn Đồng Đăng nói chuyện với các bạn ĐVTN

Vâng, có ai đó nói rằng “quá khứ cần được khép lại để tương lai đâm chồi, nhưng cũng rất cần trân trân trọng những năm tháng đã thuộc về quá khứ”. Với chúng tôi, những người ĐVTN trực tiếp thăm “Hành trình đỏ” đã thực sự xúc động và biết ơn vô cùng về sự hy sinh to lớn đối vứi những liệt sĩ tử trận tại pháo đài Đồng Đăng nói riêng của nhân dân các dân tộc Lạng Sơn trong sự nghiệp chiến đấu và bảo vệ Tổ Quốc.

Thông qua các Hành trình nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử hào hùng, tinh thần yêu nước cho bạn ĐVTN trước công lao và sự hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước đã ngã xuống vì nền độc lập tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân, vì chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Thực hiện: Lê Hùng, Thanh Nhàn

Dưới đây là một số hình ảnh:

                                  ​​​​​  

 ĐVTN Trung tâm GDTX 1 Tỉnh                                                    ĐVTN trường Cao đẳng nghề Lạng Sơn

Pháo đài Đồng Đăng – chứng tích bi hùng của cuộc chiến 1979